Stronger Athlete
Wszystkie artykuły

Trening

Nie śpiesz się, to się opłaci

Jakub Bednarczyk22 sierpnia 2024 5 min czytania

Wiele osób, które zaczynają dbać o zdrowie, wybiera bieganie albo siłownię. I wiele z nich od razu sięga po plany zaawansowanych zawodników: kilometrów jak u maratończyka, ciężarów jak u trójboisty. To prosta droga do kontuzji i frustracji. Sam przez to przeszedłem, gdy zaczynałem trenować CrossFit. Śledziłem najlepszych specjalistów z różnych dziedzin: Nikołaja Romanowa w bieganiu, Grega Everetta w podnoszeniu ciężarów, Dave'a Durante w gimnastyce i Louie Simmonsa w trójboju. Wiedzy miałem dużo, a mimo to za szybko dokładałem ciężaru, powtórzeń i kilometrów. Dopiero wtedy zrozumiałem, że kluczem jest technika i cierpliwość, a nie intensywność. Niewygodna prawda na start: najczęstszą przyczyną kontuzji u osób zaczynających trening nie jest zła technika, tylko za szybko dokładane obciążenie. Technika ma znaczenie, ale to tempo progresji najczęściej decyduje o tym, czy wytrzymasz pierwsze miesiące.

Czym jest progresja Progresja to stopniowe zwiększanie wymagań treningowych, żeby organizm miał powód się adaptować. To jedna z najlepiej udokumentowanych zasad treningu: siła rośnie wraz z intensywnością i objętością pracy (Rhea i in., 2003, Med Sci Sports Exerc). Klucz tkwi jednak w słowie „stopniowe”. Za szybka progresja prowadzi do przeciążeń, a u początkujących także do utraty motywacji, gdy pierwsza kontuzja wyłącza z treningu na tygodnie. Co mówią badania o tempie progresji w bieganiu • Duże skoki szkodzą. U 874 początkujących biegaczy ci, którzy zwiększali tygodniowy dystans o ponad 30%, częściej doznawali kontuzji związanych z dystansem niż ci, którzy zwiększali go o mniej niż 10% (Nielsen i in., 2014). • Sztywna „zasada 10%” nie jest jednak magiczna. W badaniu z 532 początkującymi biegaczami program zwiększający objętość o około 10% tygodniowo nie zmniejszył liczby kontuzji w porównaniu z szybszym planem (Buist i in., 2008, Am J Sports Med). Wniosek: unikaj gwałtownych skoków, ale nie musisz trzymać się jednej liczby. W treningu siłowym dobrą praktyką jest dokładanie małych ciężarów, np. 1,25–2,5 kg w ćwiczeniach górnej części ciała i 2,5–5 kg w ćwiczeniach na nogi, gdy wykonasz zaplanowane powtórzenia z dobrą techniką.

**Tkanki łączne i kości

Ścięgna i więzadła** Mięśnie adaptują się szybko, a ścięgna wolniej. Dlatego w pierwszych miesiącach treningu łatwo o sytuację, w której mięśnie są już gotowe na większy ciężar, a ścięgna jeszcze nie. Ścięgna dobrze reagują na trening, ale potrzebują odpowiedniego bodźca i czasu. Metaanaliza badań wykazała, że ich sztywność rośnie przede wszystkim przy dużym obciążeniu, a programy trwające 12 tygodni i dłużej dawały większe efekty niż krótsze (Bohm i in., 2015). Wniosek dla praktyki: daj sobie kilka miesięcy, zanim przejdziesz do naprawdę dużych ciężarów i objętości, i nie unikaj ciężaru całkowicie, bo to on wzmacnia ścięgna. Kości Trening siłowy wspiera gęstość kości, zwłaszcza gdy łączysz go z ćwiczeniami z uderzeniem o podłoże, takimi jak skoki czy bieganie. U kobiet po menopauzie połączenie treningu siłowego z ćwiczeniami z uderzeniem poprawiało gęstość kości w szyjce kości udowej i kręgosłupie lędźwiowym (Zhao i in., 2015). Uczciwie: nie ma badań, które porównywałyby wolną i szybką progresję pod kątem ryzyka osteoporozy. Spokojna progresja ma tu inną zaletę: pozwala trenować regularnie przez lata bez przerw na kontuzje, a regularność jest tym, co buduje kości.

Technika i cierpliwość Każda nowa umiejętność, od przysiadu ze sztangą po podciąganie, wymaga czasu. Najpierw opanuj ruch, potem dokładaj ciężar. Dobrym przykładem jest system Christophera Sommera (GymnasticBodies), w którym przejście do trudniejszego wariantu ćwiczenia następuje dopiero po pełnym opanowaniu łatwiejszego. W bieganiu jest podobnie, choć z jednym zastrzeżeniem. Wiele osób uważa, że trzeba najpierw „nauczyć się biegać”, zanim zacznie się zwiększać dystans. Badania nie potwierdzają jednak, że zmiana techniki biegu wyraźnie zmniejsza ryzyko kontuzji u przeciętnego biegacza. Ważniejsze jest rozsądne dawkowanie kilometrów. Praca nad techniką ma sens, ale nie zastąpi spokojnej progresji.

Ile trwa nauka podstaw Z mojego doświadczenia: osoba początkująca powinna dać sobie 6–12 miesięcy na naukę podstawowych ćwiczeń i zbudowanie bazy, zanim przejdzie do bardziej zaawansowanych programów. To nie jest liczba z badań, tylko obserwacja z wielu lat pracy z ludźmi. W tym czasie: • skup się na poprawnym wykonaniu ruchów, • zwiększaj obciążenie małymi krokami, • regularnie sprawdzaj technikę, najlepiej z trenerem albo nagrywając się telefonem. **Rodzaje progresji

W treningu siłowym**

  1. Większy ciężar. Najbardziej oczywista forma. Dokładaj małymi krokami.
  2. Więcej powtórzeń w serii przy tym samym ciężarze.
  3. Więcej serii. Objętość to jeden z głównych czynników przyrostu masy mięśniowej.
  4. Trudniejszy wariant ćwiczenia, np. przejście z pompek na kolanach do pełnych.
  5. Krótsze przerwy, ale z zastrzeżeniem. Skracanie przerw zwiększa zmęczenie, ale nie jest dobrym sposobem na budowanie siły i masy mięśniowej. Przerwy krótsze niż minuta mogą wręcz ograniczać przyrost mięśni, a powyżej 90 sekund różnic już nie widać (Singer i in., 2024). To narzędzie raczej do treningu kondycyjnego niż siłowego.

W treningu wytrzymałościowym

  1. Dłuższy dystans lub czas pracy.
  2. Więcej odcinków w treningu interwałowym.
  3. Szybsze tempo na tym samym dystansie.
  4. Krótsze przerwy między odcinkami. Zasada praktyczna: zmieniaj jedną zmienną naraz. Jeśli w tym tygodniu wydłużasz dystans, nie przyspieszaj jednocześnie tempa.

Podsumowanie Spokojna progresja to nie hamulec, tylko sposób na to, żeby trenować latami bez przerw na kontuzje. Siła rośnie, gdy stopniowo zwiększasz wymagania. Ścięgna potrzebują na to więcej czasu niż mięśnie. A w bieganiu największym ryzykiem są gwałtowne skoki kilometrów. Zachęcam do podejścia do treningu z mentalnością czarnego pasa: otwartością na naukę i chęcią doskonalenia każdego ruchu. Wtedy każdy trening staje się krokiem w stronę większej siły i sprawności na lata.

Bibliografia

  1. Rhea M.R. i in. (2003). A meta-analysis to determine the dose response for strength development. Med Sci Sports Exerc, 35(3), 456–464.
  2. Nielsen R.O. i in. (2014). Excessive progression in weekly running distance and risk of running-related injuries: an association which varies according to type of injury. J Orthop Sports Phys Ther, 44(10), 739–747.
  3. Buist I. i in. (2008). No effect of a graded training program on the number of running-related injuries in novice runners: a randomized controlled trial. Am J Sports Med, 36(1), 33–39.
  4. Bohm S., Mersmann F., Arampatzis A. (2015). Human tendon adaptation in response to mechanical loading: a systematic review and meta-analysis of exercise intervention studies on healthy adults. Sports Med Open, 1, 7.
  5. Zhao R., Zhao M., Xu Z. (2015). The effects of differing resistance training modes on the preservation of bone mineral density in postmenopausal women: a meta-analysis. Osteoporos Int, 26(5), 1605–1618.
  6. Singer A. i in. (2024). Give it a rest: a systematic review with Bayesian meta-analysis on the effect of inter-set rest interval duration on muscle hypertrophy. Front Sports Act Living, 6.
Darmowy kalkulatorKalorie i makro dopasowane do Twojego treningu.EbookiPlany i wiedza, które możesz wdrożyć od jutra.

Czytaj dalej